پایگاه ساوالان خبر (savalankhabar.ir) :

به گزارش ساولان خبر؛ مجموعه نفیس بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سال ۷۳۵ هجری قمری به دست فرزند وی صدرالدین موسی بنا شد. این مجموعه که شامل چله خانه، چینی‌خانه، کتابخانه کتب خطی، جنت سرا، قندیل خانه، سردابِ، آشپزخانه، حمام، حرم و دارالحفاظ، مقبره شاهزادگان و شاهان صفوی، مقبره شیخ صفی‌الدین اردبیلی، مقبره همسر شاه اسماعیل، انبار، شهید گاه و حیاط باغ است یکی از آثار نفیس تاریخی، معماری، فرهنگی، هنری، اقتصادی و حتی سیاسی استان اردبیل محسوب می‌شود.

به لحاظ تأثیرگذاری این اثر در تمدن بشری در سال ۲۰۱۰ مجموعه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سازمان یونسکو به ثبت جهانی رسید. در آن سال گمان می‌شد ثبت جهانی این اثر تحولات قابل‌توجهی را در استان اردبیل به دنبال خواهد داشت و این بقعه به یکی از پله‌های خروج از محرومیت گردشگری اردبیل تبدیل خواهد شد.

با وجود اینکه ثبت جهانی بقعه شیخ صفی‌الدین را در صدر آثار پربازدید گردشگری استان آن هم به دلیل آوازه ثبت جهانی قرار داد اما طی شش سال گذشته نه تنها قابلیت جهانی بقعه چنانکه باید و شاید به کار گرفته نشد بلکه دستکاری ها به بهانه مرمت و محوطه‌سازی انتقادات گسترده را به همراه داشت. تا جایی که کارشناسان از امکان حذف ثبت جهانی این بقعه در صورت تداوم اقدامات فعلی ابراز نگرانی می‌کنند.

محوطه‌سازی با طرح جامع که بود و نبود

به منظور محوطه‌سازی بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و بهسازی محوطه آن سه دستگاه راه و شهرسازی، شهرداری اردبیل و میراث فرهنگی استان در طی سال‌های گذشته به طرح جامع واحد دست نیافته‌اند.

احداث بازار خطایی، نگارخانه خطایی، موزه باستان‌شناسی، بازارچه صنایع‌دستی، مسجد جدید عالی‌قاپو، بازگشایی‌هایی محوطه پشت بقعه و حتی جانمایی مجسمه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در وضعیتی انجام شده که به اذعان خود مسئولان هیچ طرح جامعی در اختیار نبوده است.

فرودین ماه امسال در تعطیلات نوروزی خبرگزاری مهر با جویا شدن نظرات گردشگران و انعکاس آن تلاش کرد تا گوشه‌ای از  مطالبات گردشگران و ضرورت‌های لازم برای تبدیل مجموعه بقعه شیخ صفی‌الدین به تابلوی گردشگری استان را انعکاس دهد.

گردشگران از نبود جای پارک، نبود رستوران‌هایی با غذاهای محلی که گویای فرهنگ منطقه باشد، نبود حتی یک فروشگاه مواد غذایی، رونق حداقلی بازار صنایع‌دستی و فروش محصولاتی که صنعت دست استان محسوب نمی‌شود و در کل وضعیت نامناسب زیبایی بصری و جلوه ظاهری پیرامون بقعه ابراز گله‌مندی کردند.

در پی پاسخ به مطالبات عمومی و مسئولیت فرهنگی که شهرداری اردبیل در سیاست کاری خود پیشه کرده، از ابتدای امسال محوطه سازی های بقعه شدت گرفته است.

این در حالی است که درابتدای سال شهردار اردبیل گفته بود: تا اردیبهشت‌ماه امسال طرح ساماندهی محوطه بقعه  شیخ صفی‌الدین اردبیلی نهایی خواهد شد.

حمید لطف‌اللهیان تصریح کرد: به منظور ساماندهی اطراف بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی با میراث فرهنگی و راه و شهرسازی استان جلسات مکرر داشتیم.

وی افزود: بر اساس آخرین تصمیم‌گیری به دلیل اینکه این مجموعه ثبت جهانی است، قرار شده وزارت راه و شهرسازی طرح ساماندهی محوطه را پیشنهاد کند.

به گفته شهردار اردبیل طی صحبت‌های انجام شده و جلسه مشترک با معاون وزیر راه، اعلام شده تا اردیبهشت‌ماه طرح نهایی تحویل خواهد شد.

لطف‌اللهیان متذکر شد: شهرداری اردبیل هر گونه اقدام عمرانی از جمله تعریف کاربری‌ها، بازگشایی معابر، محوطه‌سازی، خیابان‌کشی و ایجاد فضاهای رفاهی و ... را بر اساس طرح مصوب انجام خواهد داد.

این اظهارات در حالی ناکام ماند که شهرداری تمامی بازگشایی‌ها، بهسازی معابر و محوطه‌سازی‌های خود را بدون طرح جامع اجرا کرد.

بطوریکه لطف‌اللهیان در آبان ماه امسال مجدداً  گفته بود: ساماندهی محوطه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در  برخی محدوده فاقد طرح جامع است.

وی افزود: به منظور ساماندهی محوطه لازم است تمامی دستگاه‌ها عزم خود را جزم کرده و دغدغه ساماندهی داشته باشند.

وی از جمله به ضرورت همکاری میراث فرهنگی و راه و شهرسازی استان اشاره و تأکید کرد: شهرداری بر اساس طراحی صورت گرفته در سال ۹۱ عملیاتی را جهت ساماندهی محوطه بقعه انجام داده است.

شهرداری بر اساس طراحی صورت گرفته در سال ۹۱ عملیاتی را جهت ساماندهی محوطه بقعه انجام داده است

به گفته شهردار اردبیل اساس و ضرورت کار بازگشایی پیرامون بقعه است و لازم است این مهم در کوتاه‌ترین زمان ممکن جهت زیبایی  محیط شهری و بهبود وضعیت پیرامون بقعه اجرایی شود.

لطف‌اللهیان با اشاره به انجام برخی اقدامات جهت بهسازی پیرامون بقعه ادامه داد: پیشنهاد ما تهیه طرحی جامع جهت ساماندهی است که در آن وظیفه تمامی دستگاه‌ها مشخص شده باشد.

وی تأکید کرد: هر چند بازارچه صنایع‌دستی شاه اسماعیل خطایی طرح جامع دارد اما پشت و جلوی بقعه فاقد طرح جامع ساماندهی است.

شهردار اردبیل با اعلام آمادگی این مجموعه جهت ساماندهی پیرامون بقعه ادامه داد: در واقع اطراف بقعه در حال حاضر نیز به شکلی متناسب با این اثر تاریخی ساماندهی‌هایی انجام شده است.

لطف‌اللهیان تصریح کرد: شهرداری اردبیل حتی آمادگی لازم را دارد که نسبت به تهیه طرح جامع اقدام کند و لازم است همدلی و همکاری سایر دستگاه‌ها ضمیمه این طرح شود تا بتوان به صورت اصولی و متناسب با ویژگی‌های این بنای کم‌نظیر نسبت به ساماندهی اقدام کرد.

وی افزود: حتی بخش خصوصی جهت همکاری در ساماندهی اعلام آمادگی کرده اما به دلیل اینکه کاربری‌ها عمومی است و برای بخش خصوصی انتفاعی ندارد وارد فاز عملیاتی نشده است.

شهردار اردبیل میزان اعتبار لازم جهت آزادسازی را نامشخص دانست و تأکید کرد: در سال‌های گذشته شهرداری‌ها با هزینه خود بازگشایی را انجام داده‌اند و امروز نیز یکی از اولویت‌های ساماندهی بازگشایی است.

سنگ‌اندازی‌هایی که در جلسات همفکری تلطیف نشد

طی ماه‌های گذشته با تبلیغات گسترده بهسازی معابر پیرامون بقعه و شهید گاه انجام شده و شهرداری و شورای شهر اردبیل به ضرورت آن بارها تأکید کرده‌اند.

تا جایی که رئیس شورای اسلامی شهر اردبیل از مانع‌تراشی برخی ادارات در مشارکت بخش خصوصی جهت بهسازی محوطه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی انتقاد کرد.

ذکی اله خوشبخت افزود: در سال گذشته برای ساماندهی پیرامون بقعه اعتبار اختصاص یافت و شهرداری نیز اقداماتی ترتیب داد بطوریکه قرار بود بخش خصوصی وارد کار شود.

وی با بیان اینکه بخش خصوصی حتی پای توافق‌نامه آمد اما برخی ادارات مانع ایجاد کردند، متذکر شد: این در حالی است که شورا منافع شهر و مردم را ارجح بر منافع بخشی می‌داند و آماده است تا به وضعیت نا به سامان محوطه بقعه خاتمه دهد.

خوشبخت به ضرورت همکاری دستگاه‌هایی از جمله میراث فرهنگی در تحقق این مهم تأکید کرد و افزود: به منظور تأمین منابع با توجه به اینکه مشارکت بخش خصوصی منتفی شده، اداره راه و شهرسازی استان قول‌هایی را مطرح کرده است.

وی با اذعان به اینکه برخی سازمان‌ها وظیفه دارند اجرای این طرح را حمایت کنند، اضافه کرد: شورا نیز به مسئولیت خود عمل کرده و اجرای این طرح را مصوب کرده است.

اما دلیل مخالفت میراث فرهنگی استان به گفته مدیرکل این مجموعه دخالت‌های فاقد وجاهت قانونی است.

کریم حاجی‌زاده تصریح کرد: با وجود اینکه در جلسات مختلف نظرات میراث فرهنگی به عنوان دستگاه ناظر مطرح شده اما عملاً مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرد و میراث فرهنگی نیز اهرم برخورد ندارد بلکه صرفاً ناظر است و در مقابل اقدامی فاقد وجاهت قانونی تنها می‌تواند تذکر بدهد.

وی تأکید کرد: زمانی کارشناسان ثبت جهانی این اثر را واجد شرایط دانستند و امروز هرگونه تغییر در اطراف بقعه و در محوطه آن می‌بایست با مجوز یونسکو انجام شود.

به جای اظهار سنگ‌اندازی دستگاه‌ها همکاری کنند

مدیرکل میراث فرهنگی استان در خصوص برخی اقدامات شهرداری و شورای شهر اردبیل با رویکرد ساماندهی محوطه پیرامون بقعه اضافه کرد: میراث فرهنگی تذکرات لازم را در خصوص الزامات تغییرات انعکاس داده و تا زمانی که تغییرات نظرات مثبت یونسکو را دریافت نکرده قابل‌قبول نیست.

حاجی‌زاده با تأکید به اینکه میراث فرهنگی صرفاً نظارت قانونی بر بقعه دارد، ادامه داد: هرگونه مداخله برای پیرامون بقعه در ابتدا باید با نظر مشاور ذیصلاح مطرح شده و به یونسکو ارجاع شود.

به گفته حاجی‌زاده بعد از ارائه مجوز از سوی یونسکو می‌توان نسبت به اجرای طرح اقدام کرد و به غیر از این روند هرگونه مداخله غیرقانونی است.

وی با تأکید به اینکه این ضوابط قویاً برای آثار ثبت جهانی دنیا لحاظ می‌شود، متذکر شد: در صورتی که مداخله قبل از مجوز باشد این احتمال وجود دارد که سازمان ملل اثر را در فهرست حذف از مجموعه آثار ثبت جهانی قرار دهد.

مدیرکل میراث فرهنگی استان با اشاره به اینکه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی نگین گردشگری استان اردبیل محسوب می‌شود، اضافه کرد: لازم است دستگاه‌های متولی در ساماندهی پیرامون بقعه نیز بر اساس ضوابط عمل کنند.

با وجود اینکه در سال ۹۱ از شورا و شهرداری وقت و معاون عمرانی امور استانداری وقت درخواست شد طرح و نقشه‌های محوطه‌سازی را ارائه دهند تاکنون نقشه‌ای ارائه نشده است

وی افزود: قبل از اینکه این اثر در فهرست آثار جهانی ثبت شود مصوبه طرح جامع بافت تاریخی اردبیل تدوین شده و لازم بوده در محوطه‌سازی مورد توجه قرار گیرد.

حاجی‌زاده افزود: بعد از ثبت جهانی که پروسه سختی داشته و به دلیل شرایط و ویژگی‌های خاص یک بنای تاریخی مورد پذیرش قرار می‌گیرد، هر اقدامی می‌بایست با ضوابط بین‌المللی نیز همراه شود.

وی با تأکید به اینکه میراث فرهنگی استان طرح‌های مختلفی از جمله اجرای مجدد در اصلی این بنا که در دوره پهلوی اول از بین رفته است را دارد، ادامه داد: با این وجود طرح و نقشه ارجاع شده تا پذیرش یونسکو را دریافت کند.

مدیرکل میراث فرهنگی استان تأکید کرد: نظر سازمان جهانی این است که هر اقدامی و هر احداثی با نظر آن ها صورت گیرد و با وجود اینکه در سال ۹۱ از شورا و شهرداری وقت و معاون عمرانی امور استانداری وقت درخواست شد طرح و نقشه‌های محوطه‌سازی را ارائه دهند تاکنون نقشه‌ای ارائه نشده است.

حاجی‌زاده متذکر شد: لازم بود در آن مقطع زمانی نقشه‌های محوطه‌سازی و مواردی از این دست ارائه شود تا سازمان به سازمان جهانی ارجاع دهد که تاکنون ارائه نشده است.

وی تأکید کرد: میراث فرهنگی نه تنها مانع مداخله نیست بلکه تأکید و اعتقاد ما بر این است که هر اقدامی به صورت اصولی انجام شود و ضوابط قانونی آن در سطح ملی و بین‌المللی رعایت شود.

وی همچنین به ضرورت احداث میدان در عالی‌قاپو اشاره کرد و گفت: این مهم وظیفه ذاتی راه و شهرسازی است و با وجود اینکه در طرح مصوب پیش بینی شده هنوز به اجرا در نیامده است.

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی استان زمانی که بنایی به ثبت جهانی می‌رسد نه تنها میراث فرهنگی بلکه جمهوری اسلامی ایران در مقابل حفاظت آن مسئولیت دارد و باید به قوانین بین‌المللی پایبند باشد.

مسئولیت اردبیلی‌ها در بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی

اما در مقابل مسئولیت ناتمام دستگاه‌های اجرایی برای حفاظت و حراست از بقعه شیخ صفی‌الدین که بعد از شش سال به کش‌وقوس دستگاه‌ها تبدیل شده و مشخص نیست چرا تاکنون به فرجام نرسیده است، باید پرسید مسئولیت اجتماعی مردم اردبیل تا چه میزان در مقابل این بنای تاریخی محقق شده است.

یکی از شهروندان اردبیلیگفت: بنده ۳۳ سال دارم و تاکنون به بازدید بقعه نرفته‌ام. به گمانم یک بار زمانی که  دانش‌آموز بودم ما را به بازدید بقعه بردند و بعد از آن به خاطر ندارم که بلیط تهیه کرده و به بازدید رفته باشم.

علی نصرتی متذکر شد: چندان شناختی از بقعه ندارم و فقط شنیده‌ام بنای تاریخی است اما بنده که در نزدیکی بقعه مغازه دارم تأثیر خاصی از بقعه در فرهنگ و اقتصاد حداقل این منطقه از شهر ندیده‌ام.

یکی دیگر از شهروندان اردبیلی به خبرنگار مهر گفت: شما اگر ارزش بقعه را سؤال می‌کنید به زباله‌هایی که شهروندان در  محوطه پیرامون بقعه ریخته‌اند توجه کنید.

رحمان پوردنیا ادامه داد: در چهارشنبه‌سوری چند سال قبل دیوارهای بازارچه تاریخی با بمب‌های دستی سیاه و کثیف شده است.

وی افزود: هیچ زیبایی و طراوتی در بازارچه صنایع‌دستی دیده نمی‌شود و فقط کافی است شهرداری برنامه‌ای در اینجا برگزار کند تا از سوی شهروندان پر از زباله شود.

همچنین یکی دیگر از شهروندان اردبیلی با ابراز تأسف از ناتوانی دستگاه‌های متولی در معرفی اهمیت این بقعه و جلب مشارکت عموم مردم برای تبلیغ آن اضافه کرد: خیلی از شهروندان حتی در ایام تعطیلات نیز به بازدید بقعه نمی‌روند و به کسی هم پیشنهاد نمی‌دهند.

در پیرامون بقعه تبلیغ و اطلاع‌رسانی مناسبی صورت نگرفته است و محوطه‌سازی‌ها هم زیبایی بصری ندارد

نازنین محمدی اضافه کرد: یکی از دوستانم که در استان دیگری ساکن است تمایل بیشتری به دیدن پل معلق مشگین شهر تا بقعه شیخ صفی‌الدین داشت.

وی تأکید کرد: در پیرامون بقعه تبلیغ و اطلاع‌رسانی مناسبی صورت نگرفته است. محوطه‌سازی‌ها زیبایی بصری ندارد و افرادی که تا حدودی بقعه را می‌شناسند دلنگران وضعیت آن در سال‌های آتی هستند.

این اظهارت که نشان می‌دهد حتی در تحریک مسئولیت اجتماعی شهروندان، اقدامات درخوری صورت نگرفته در وضعیتی است که هنوز که هنوز است بنای چند صد ساله و در واقع سرآمد تاریخ استان اردبیل طرح جامعی برای ساماندهی نداشته و به ضوابط بین‌المللی ساماندهی آن توجه نمی‌شود.

گردشگران خارجی که از بقعه بازدید داشته‌اند از زیبایی آن دچار حیرت شده و از وضعیت نگه‌داری آن افسوس خورده‌اند.

یکی از گردشگران آلمانی که در نوروز امسال به اردبیل سفر کرده بود به خبرنگار مهر گفت: اگر کشورهایی اروپایی چنین  معماری و پیشینه تاریخی را داشتند مردم و مسئولان چنین بنایی را روی چشم نگاه می‌داشتند.

امروز هر اقدامی در بقعه رصد می‌شود. چه از آن رو که مسئولیت نگه‌داری از آن دیگر در محدوده قوانین کشوری نیست. تعهداتی که با ثبت جهانی پذیرفته شده موجب شده یونسکو از خود سؤال کند در وهله نخست اردبیلی‌ها و ایرانیان برای این بنا چه کردند.

بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی یکی از آثار کم‌نظیر تمدن تاریخ بشریت است. نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی تحولات قابل‌توجهی در خاک کشور ایران رقم زدند و تأثیرات آن در ممالک دیگر نیز ردیابی شده است. عصاره  فرهنگ، معماری و هنر صفوی اینجا، اردبیل، عالی‌قاپو، بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی آرمیده است. باشد که خواب ناز با غفلت متولیان به مرگ مبدل نشود.

انتهای پیام/

منبع خبر: خبرگزاری مهر
نویسنده : ونوس بهنود