سه شنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۹ - ساعت : ۰۸:۴۷
۱۳۹۹/۰۷/۱۷ :: ۱۳:۱۸

روستا

مهاجرت بازگشتی یا معکوس به معنی بازگشت افراد از شهرهای عمدتا بزرگ به سمت شهرهای کوچک و روستاهای مبدا است. در استان اردبیل و به ویژه در منطقه مشگین شهر مهاجرت بازگشتی عمدتا درخصوص افرادی مصداق دارد که اکثرا از تهران به سمت روستاهای خود و یا بعضا به خود مشگین شهر بازمی گردند. این مهاجرت عمدتا دو شکل دارد موقت / فصلی و دائمی. مهاجرت بازگشتی موقت اکثرا در تابستان اتفاق می افتد و اغلب همراه با احداث یک خانه ویلایی در روستاست. این نوع مهاجران به روستاها به چشم یک تفریحگاه تابستانی نگاه می کنند که اغلب در نسل جوان تر مصداق دارد. نسل پدرهای بازنشسته بازگشته از تهران اغلب به فکر صفایی دوباره با نوستالژی های گذشته است.

در مهاجرت بازگشتی دائم نیز اغلب با چند گروه مواجهیم. یکی آنهایی که با تهران خو نگرفتند. عمدتا یا از نظر فرهنگی و روانی نتوانستند با تهران کنار بیایند یا زندگی در وطن را ترجیح دادند. اما دو دسته مهم تر دیگر با اقتصاد مرتبطند. گروهی از گرانی و عدم امکان پیشرفت اقتصادی در تهران فرار کردند. عده ای نیز بار خود را از سفره پر برکت تهران بستند و آمدند بقیه عمر را در وطن و با پشتوانه پس انداز مطمئن یک یا چند خانه در تهران سپری کنند.

این دسته بندی مطمنا کامل و کافی نیست و مبتنی بر مشاهده ای سطحی و سرانگشتی در اطرافیان است.

اما آنچه مدنظرم است نه دسته بندی این پرستوهای بازگشته به خانه بلکه تاثیر آنها در جامعه ی روستایی است.

این تاثیر در چند حوزه قابل طرح است.

۱-  آب، اقلیم، باغ ها و درختان و محیط زیست

نه صرف افزایش سکونت در روستاها بلکه سبک زندگی بازگشته ها (خواه موقت و خواه دائمی) عاملی برای تهدید محیط زیست است. بازگشته ها اغلب باعث تغییر محدوده خط طرح هادی روستاها و بزرگ شدن روستاها و الحاق باغ ها و زمین های زراعی به محدوده و تغییر کاربری برای احداث خانه می شوند.‌ تامین آب شرب در بسیاری از روستاهای منطقه با مشکل روبروست.

بازگشته اغلب در حیاط خانه خود باغچه خانگی ایجاد می کنند و با آب شرب آبیاری می کنند.

سبک زندگی بازگشته ها شهری و عامل تولید پلاستیک است.

۲-  فرهنگ روستاها تحقیر می شود؟

بازگشته ها به ویژه قشر مرفه و بازنشسته برای تفریح می آیند. زنان آنها در خانه می مانند و اغلب برای سرگرمی کشاورزی و باغبانی می کنند و دکور و چیدمان خانه آنها اغلب متاثر از ویلاهای شمال و خانه های تهران است. زن روستایی کشاورز یا دامدار با مقایسه خود با بازگشته مرفه می تواند متاثر شود و این در سبک زندگی روستا اثر می گذارد. البته وجه مقابل نیز می تواند اتفاق بیوفتد و بازگشته ها علاقمند به کار کشاورزی و دامدارب و تجربه آن شوند که هرچند فانتزی است اما امری مثبت است.

نوع دیگر تحقیر فرهنگ روستا می تواند در نگاه به پدیده ها و متعلقات زندگی روستایی چون منش خاص روستاییان، آداب و رسوم و آداب معاشرت آن ها، لباس پوشیدن، حیوانات، طرر صحبت کردن، زبان و لهجه و …. اتفاق بیوفتد. این مسئله می تواند با تحقیر فرهنگ و زبان بومی به برخورد فرهنگی بیانجامد.

۳-فرصت ها و مزیت های مهاجرت بازگشتی؟

رونق اقتصادی، رونق ساخت و ساز، رونق بازارها و گردشگری از جمله فرصت هاست. اما پتانسیل مهم مهاجرت بازگشتی استفاده از نیروی کار جوان تهران نشین بازگشته یا علاقه مند به بازگشت در عرصه صنعت، گردشگری، دامداری و کشاورزی و … است. همچنین سرمایه های مرفهان بازگشته را نیز می توان در عرصه تولید به کار گرفت و به ایجاد اشتغال در منطقه پرداخت.

۴- باوجود مزیت های اقتصادی و اجتماعی، تهدید منابع طبیعی و محیط زیست توسط خیل زیاد بازگشته ها در آینده می تواند قابل تامل باسد. به ویژه در مساله آب و تغییر کاربری اراضی و تکه تکه شدن باغ ها و روییدن ویلا از آنها این نگرانی قابل توجه است. در این باره باید در کنار جدی گرفتن قوانین موجود به یک نکته توجه کرد. باید به سمت روش های نو در آبیاری و مدیریت منابع آب رفت. تفکیک آب آشامیدنی و شست و شو، آبیاری تحت فشار و قطره ای باغچه ها، تصفیه و استفاده مجدد از آب حمام، آشپزخانه و روشویی در باغچه، استفاده از انرژی خورشیدی و قطره ای و ابگرم کن خورشیدی و مدیریت پسماند می تواند از آسیب های مهاجرت بازگشتی بکاهد.

شاید برای بسیاری از مردم و مسئولان مهاجرت بازگشتی نوعی حس ذوق زدگی ایجاد کند و امری مثبت باشد. اما توجه همزمان به ابعاد مثبت و منفی آن و تامل در راه های مدرن و خلاقانه می تواند تاثیرات مثبت آن را پررنگ کند.

*دانشجوی دکتری جامعه شناسی – دانشگاه تهران

اشتراک این خبر :
برچسب ها :

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است